اينياگرام ابزار قوی خودشناسی- معرفی 9 تیپ شخصیتی

در این بخش می‌خوانیم:

کیستم من؟ سوالی بس کهن و پیوسته بدون پاسخ! همه ما بگونه ای دچار این نگرانی می باشیم که چرا درچارچوب چنین یا چنان رفتار دلپسند یا ناخوشایند قرار گرفته ایم و گاه ناخواسته اشتباهاتی را تکرار می‌کنیم و بالعکس در شرایطی ناشناخته بازدهی بسیار مثبتی را دارا هستیم. همه این مسائل چیزی نیست جز نوع شخصیت که به وسیله اینیاگرام قابل شناخت و بررسی‌می باشد. همه انساها خوبند، همه انسانها استعدادی خاص را دارا هستند و همه انسانها ضعفهایی دارند و با شناختن این کیفیت ها است که می‌توانیم بیشترین بازدهی را از استعدادهایمان و کمترین ضرر را از ضعفهایمان ببریم.

مقدمه: اینیاگرام ابزار خودشناسی

اینیاگرام Enneagram همه این شناخت ها را آموزش می دهد تا بتوانیم پله های موفقیت را با سرعتی غیرقابل تصور طی کنیم. باآموختن اینیاگرام می‌توان یک شخصیت پراکنده را سامان داد و سپس او را به قله آرامش صعود داد. با عبور از شخصیتمان به‌وسیله اینیاگرام می‌توانیم انرژی های مثبت را آزاد کنیم و یک ارتباط موثر و پر برکت را با مخاطبمان به‌وجود آوریم.

برای اینکه نقش واقعی مردم را در زندگی خود دریابیم کافی است از قالب های فکـــری و حســـی خود خارج شده و خود را در جایگاه تفکری آنها قرار دهیم . نکته دیگری که این مکتب برآن تأ کید می‌کند ” مشاهده درون ” است تا بدین وسیله بتوانیم به ویژگیهای خود پی ببریم . بزرگان این مکتب بر این باورند که خود آدمی بهترین منبع برای تیپ شخصیتی اش است. کلام آخر اینکه با آموزش مکتب اینیاگرام ویژگیـهای خویش و دیگران را بهتر شناخته و احساس رضایت بیشتــری از خویشتن و روابطمان در زندگی خواهیم داشت.

شخصیت بیانگر آن دسته از ویژگیهای فردی است که الگوهای ثابت رفتاری را نشان می دهد. مکاتب مختلفی در روانشناسی و روانپزشکی وجود دارند که انسان را از دیدگاه های مختلف طبقه بندی می کنند. از جمله یونگ، میرزبریگز، هالند، … همه تقسیم بندی ها به شناخت انسانها بسیار کمک کرده است اما تقسیم بندی که اینیاگرام ارائه می دهد کاملا کاربردی و ملموس است و به جز حیطه روانشناسی در علوم دیگر مثل مدیریت، جامعه شناسی هم بسیار تاثیر گذار بوده است به‌طوری‌که امروزه نحوه گزینش و استخدام و جابه جایی منابع انسانی در سازمانها و شرکتهای بزرگ بر اساس هماهنگی تیپ شخصیتی فرد با شغل مورد نظر صورت می گیرد. شاید هیچ مکتب دیگری بجز اینیاگرام در این بخش تا این حد قوی عمل نکرده است. در اینیاگرام متوجه می شویم هر تیپی چگونه عمل می کند، چگونه فکر می‌کند، چطور احساس می کند و ریشه های تحولی این تیپ از کجا ناشی می شود .

نکته ای که در مورد این مکتب حائز اهمیت است کاربردی بودن آن است چرا که پس ازآشنایی با این مکتب می‌توان شخصیت خود را بهتــــر شناخت ، به علـــــــل رفـــتارهای خود در موقعیت هـای مختلف پی برد، همچنین شناخت بهتری نسبت به اطرافیان خــــود به دست آورد و چه بسا رنجی را که آدمی ممکن است در روابط با دیگران داشته باشد پایان دهد و به موفقیت و آرامشی که سالها در انتظارش بوده برسد.

با توجه به اینکه مطلب جامعی در این خصوص نیافتم بر آن شدم که با جمع آوری اطلاعات و منابع مختلف در این زمینه اطلاعات جامع تری را در اختیار علاقه مندان قرار دهم. در این نوشتار ابتدا به تعریف و تاریخچه اینیاگرام خواهیم پرداخت. سپس خلاصه تیپ‌های شخصیتی مکتب اینیاگرام مطرح خواهد شد، در بخش بعد به تشریح مراکز احساسی، ذهنی وحرکتی اینیاگرام و طبق بندی تیپها می‌پردازیم، سپس شرح تفصیلی هر یک از تیپها، اطلاعات تکمیلی و تست در مقالات بعدی بررسی خواهد شد لطفا همراهمان باشید:

تعریف و تاریخچه اینیاگرام

معنی لغوی کلمه Enneagram اینیاگرام ” نه وجهی ” است . دراین مکتب انسانها به نه گروه متفاوت تقسیم می‌شوند. ویژگیهای هر گروه به طور مجزا تشریح می گردد و ابعاد مختلف فکـــری ، احساســـی و اجتماعـــی هر گروه روشن می شود. نه تیپ به یک دایره تشبیه شده ، از آنجایی که دایره رأس و قاعده ندارد فاصله ی هر تیپ تا مرکز دایــــره برابر است بدین معنا که هیچ تیپی و هیچ موقعیتی از نظر مکانی به تیپ های دیگر برتری ندارد.

از آنجایی که انسان به دلایلی چون برقراری ارتباطی راحت تر و پیش بینی رفتار دیگران میل به طبقه بندی موضوعات دارد این طبقه‌بندی به‌گونه‌ای انجام شده که بتوانیم به خوبی رفتارهای خود و دیگــــران را حـس کرده، مشاهــــــده کنیم و در زندگی خود به سوی رشد گام برداریم.

تأکید این مکتب بر این است که هریک از ما زاویه ی دید منحصر به فردی به دنیا داریم ، با این وجــــــــــــود انسانــــهایی که دریک تیپ شخصیتی جای دارند دیدشان به هم شبیه تر است. بسی جای شگفتــــــی است. چرا که با توجه به آنچه گفته شد، انتظارآن می رود شبا هت های بسیار فاحشـــــــــی را بین انسانها ببینیم اما در ظاهـــر چنین به نــــظر نمی رسد. بدین علت که حتی انسانهایی که در یک تیپ شخصیتــــــی جای دارند از نظر میزان رشدیافتگــــــــــی در یک حد نیستند ؛ اما پرداختن به علل دیگر نیازمنــــد آن است که با تیپ های شخصیتی آشنا شده باشیم .

این مکتب تلفیقی از مکاتب شرقی برخاسته از صوفی ها در شرق ایران ، آسیای میانه ، یافته های امــروز و نــــــــیز یافته ها ی صد سال اخیر روان شناسی است. شخص خاصی را نمی توان به عنوان بینان گذار آن معرفی کرد، با این حال می توان گفت ” گورجیف ” که خود صوفی بوده این مکتب را به صورت منظم و هماهنگ گرد آوری کرده است و فــــــــردی به ” نام نارن جو” مکتب اینیاگرام را با علــم روان شناسی تلفیق کرده و به وسیله یافته های جدید قرن بیستم ساختار علمی تری به این مکتب داده ، از این رو زمینه برای تحقیقات نیز فراهم شده است .

در جهانی که همه چیز پیوسته در حال تغییر و تنوع می باشد و در زمانی که تکثیر تنوعها و رقابتها ظریف و تداخل آنها به‌صورتی حیرت انگیز پیش می رود تا تمامی قواعد گذشته را قبل از یک علامت سوال بزرگ بگذاریم ناگزیر به مسلح کردن خویش به آخرین و موثرترین تکنیکهای فکری و روانی می باشیم تا در صحنه های تنگ رقابتهای شغلی و فرهنگی و روابط حساس خانوادگی و اجتماعی موثر و پیروزمند بیرون آییم و بدین بیان بسیار خرسند از اینکه هنر و فنون اینیاگرام را به مبدأ در این زمان باز گردانیم. زیرا که اینیاگرام نخستین بار توسط مولانای بزرگ جلال الدین بلخی(رومی) در جهان بنیان گذاشته شد و پس از سالها فراموشی و عبور از مرزها دگر بار توسط دانشمند روسی به نام گورجیف و سپس اسکار ایچازو احیا شد. آنها تولدی دیگر با چهره ای هماهنگ با زمانمان به اینیاگرام دادند. تکمیل تئوری اینیاگرام به‌صورت قابل توجهی در بولیوی و شیلی شکل گرفت و سپس به آمریکا کشیده شد و مورد توجه فراوان قرارگرفت همچنین امروز شاهد هستیم که در اکثر دانشگاه ها و حتی در بعضی از کانالهای تلویزیونی این هنر آموزش داده می شود و از متخصصان در این رشته در کار گزینی شرکتها و سازمانها استفاده می‌کنند. اثر اعجاب انگیز این رشته آن را به اروپا و سپس به ژاپن کشاند و امروز در ایران کانونها و مراکز مختلفی در قالب سمینار و کلاس به آموزش این تئوری مشغولند.

اینیاگرام تنها روش شخصیت شناسی در دنیا است که برای هر تیپ شخصیتی از ویژگی اختلال شخصیت (شکل ناسالم تیپ) تا شکل متعالی همان تیپ (شکل رشد یافته و سالم) تعریف جداگانه ای دارد با یادگیری این روش شما چهارچوب شخصیتی هر تیپ را شناسایی کرده و راههای شکستن چهارچوب ها را فرا می گیرد. تیپ شخصیتی افراد در طی سالها تغییر نمی کند و همواره یکسان است ولی هر چقدر که فرد آگاه تر باشد و بروی رشد خود کار کرده باشد همان تیپ شخصیتی را در سطح بالاتر تجربه می کند لایه ۱: بالاترین سطح و لایه ۹: پایین ترین سطح در یک تیپ شخصیتی است و ممکن است دو فرد که هر دو یک تیپ شخصیتی را دارند ولی در ۲ لایه کاملاً متضاد از هم قرار گرفته باشند شباهتی بهم نداشته باشند.

در اینیاگرام انسانها به ۹ تیپ شخصیتی تقسیم می شوند که البته هر کدام از این شخصیتها دارای خصوصیات، استعدادها و ضعفهای مخصوص خودشان می باشند. این ۹ تیپ را گرجیف (مبدع ایناگرام) روی یک دایره استوار کرده است. هر کدام از این ۹ تیپ به ۲ تیپ دیگر وصل هستند که یکی موقعیت امن آنها و دیگری موقعیت خطر آنهاست.

تیپ های شخصیتی ۹گانه اینیاگرم

۱.کمال طلب

۲.دهنده

۳.ایفاءکننده

۴.رمانتیک محزون

۵.مشاهده گر

۶.حامی شکست خورده

۷.خوشگذران

۸.رئیس

۹.میانجی

خلاصه تیپ‌های شخصیتی مکتب اینیاگرام

۱-کمال طلب/ کمالگرا

از نظر اخلاق بسیار قوی هستند، از خود و دیگران انتقاد می‌کنند . فکر می‌کنندکه فقط یک راه صحیح وجود دارد. از اشتباه کردن می‌ترسند. از واژه‌های «باید» و «حتما» خیلی استفاده می‌کنند . همواره نگران آن هستند آیا به اندازه کافی خوب هستند. شیوه تفکر افراد «همه یا هیچ» است. افرادی بسیار جدی و خشک هستند. نظافت و تمیزی نقش بسیار مهمی در زندگی اغلب آنها دارد. افرادی وقت‌شناس و خوش‌قولند.

-این افراد به دنبال کامل بودن در همه چیز هستند و از ناکامل بودن خود سر خورده اند. ایده آلیست هستند و هر قدر هم پیشرفت کنند باز راضی نمی‌شوند و یک ندای درونی به آنها می‌گوید که خوب کار نمی کنی. این افراد به احتمال خیلی زیاد، دارای والد یا والدین ایرادگیری بوده اند که به راحتی راضی نمی شدند. این اشخاص هم ،ایرادگیر و کنترل کننده و معمولادارای اضطراب هستند و زمینه شخصیت وسواسی در آنان زیاد است، زیرا این ویژگیها را حد اقل از یکی از والدین یاد گرفتند……

۲- دهنده/ مهرطلب

وقت خود را صرف نیازهای دیگران می‌کنند ، در جستجوی اینست که دوست داشته شود و اینکار را با ضروری نشان دادن خود برای دیگران انجام می‌دهد. حمایت‌گرانی ناب هستند. از طردشدن واهمه دارند. افرادی تنوع‌طلب هستند. جذب افراد قدرتمند می‌شوند و مایلند یار نزدیک یک فرد صاحب قدرت باشند.

این افراد دائم به فکر دیگرانند.خود را به آب و آتش می زنند تابه دیگران کمک کنند.به قول قدیمیها حسن هلاک هستند .نیاز به محبت و توجه دارند .قادر به “نه” گفتن، نیستند، چون از طرد شدن واهمه دارند.افرادی وابسته و متکی به دیگرانند و همواره به دنبال تایید و تحسین دیگرانند.

۳-پیشرفت گرا/ بازیگر

آنچه برایشان بیش از همه اهمیت دارد، موفقیت‌هایشان است. همواره به فکر برنده شدن در موقعیت‌های رقابتی هستند. در رنگ عوض کردن استاد هستند. افرادی پر کار که خود را با کارهایی که انجام می‌دهند می‌شناسند. به دنبال پول، پرستیژ و رفاه هستند. سعی می‌کنند وارد مقولات احساسی و عاطفی نشوند.

این افراد برای پیشرفت سخت کار می‌کنند و جویای نام و مقام هستند.افرادی پر کار و رقابت جو هستند و برای پیشرفت کردن دست به هر اقدامی که لازم باشد میزنند. در حالت افراطی به تیپ “آ” تبدیل می‌شوند و ورکالیست هستند بیشترین لذت را در کار کردن میبرند .این خطر در آنها وجود دارد که توجه به کار و موفقیت و رقابت با دیگران بیش از توجه به خود و خانواده اش اهمیت پیدا کند …

۴- رمانتیک/ محزون/ هنرمند

خواهان اموری هستند که در دسترس نیست. ایده‌آل‌ها هرگز در اینجا و حالا نیست. معمولا غمگین هستند و خلق متغیر دارند. اشتغال ذهنی آنها با گمشده‌ها، عاشق غایب و امور از دست رفته است. آنچه در دسترس است، بی‌ارزش است و آنچه بدست‌آوردنش سخت است را می‌خواهند . خواستار توجه هستند و عدم توجه آنها را غمگین می‌کند. ارتباطات و جمع‌های یکنواخت برایشان کسل‌کننده است امور تاریک و ممنوع، همیشه برایشان جذابیت دارد. حس زیبایی شناختی قوی دارند.

این افراد بسیار احساساتی و زود رنج هستند .خود را با احساسات دیگران درگیر می کنند و چون از تخیل بسیار نیرومندی برخوردارهستند خودشان هم دچار همان احساسات می شوند. افسردگی و نوسان خلق در این افراد زیاد مشاهده می شود.از کارهای یکنواخت خسته می شوند و نیز اگر امکان آن باشد ولخرج هستند. در بین نه تیپ اینیاگرام حساسترین تیپ شخصیتی، افراد تیپ چهار هستند و زندگی در کنار این افراد مثل راه رفتن روی یخ است تضادهای وجودی زیادی دارند و…

۵– مشاهده‌گر/فکور

از دیگران از نظر هیجانی- عاطفه فاصله می‌گیرد. خواستار تنهایی هستند و با دیگران درگیر نمی‌شوند. افرادی کنجکاو و نیازمند دانستن بیشتر هستند. می‌خواهند همه چیز را ببینند و از آن سردرآورند. احساسات خود را به راحتی بروز نمی‌دهند. از تظاهر کردن به شدت تنفر دارند، آنها از تحمیل متنفرند.

این افراد بسیار در خود فرو رفته یا درونگرا هستند (از بودن در جمع لذت نمی برند و اجتماع گریزند) .قادر به ابراز احساسات خود نیستند و معمولا تمایل کمی برای ازدواج دارند. در کلاس معمولا در ردیف آخر می نشینندتا همه را ببینند ولی دیگران او را نبینند.دوست دارند دیده نشوند و نامرئی باشند .همواره احساس را بعد از عقل تجربه می‌کنند.اهل کتاب خواندن و جمع آوری اطلاعات هستندو می خواهند از همه چیز سر در بیاورند …

۶- حامی مظلوم/وفاخو

به مراجع قدرت بی‌اعتقادند و به آنها سوءظن دارند. افرادی ترسو و شکاک، هستند که بجای عمل کردن، بیشتر فکر می‌کنند . مرتب فکر می‌کنند که در ذهن دیگران چه می‌گذرد. افرادی وظیفه شناس هستند. از نشان دادن خشم خود به شکل مستقیم می‌ترسند. یک نوع تیپ ۶ ضدترس است که سراغ فعالیت‌های مخاطره‌آمیز می‌روند.
.این افراد به همه چیز سوء ظن دارند . افرادی محتاط هستند. می خواهند بدانند که در ذهن دیگران راجع به آنها چه می گذرد.نگران خیانت و بی وفایی دیگرانند .معمولا اضطراب دارند و دوست دارند وظیفه آنها در جایی که هستند مشخص و تعریف شده باشد.و…

۷- خوشگذران/خوش‌بین

جوانان ابدی، افرادی پرماجرا با نگرش شکم‌پرستانه به زندگی. اهل تعهد و التزام نیستند، خواهان اختیارات زیادی می‌باشند. از نظر هیجانی همواره شاد و خلق بالاست. آنها به دیگران کمک می‌کنند که بخش‌های زیبای زندگی را ببینند. دارای روحیه طنز هستند. از گفتگوهای عمیق اجتماعی و فرهنگی و علمی اجتناب می‌کنند . افرادی تنوع طلب هستند و شعارشان اینست که هر چه بیشتر بهتر.

این افراد به دنبال لذت جویی بوده و برونگرا ترین تیپ در بین نه تیپ انیا گرام هستند.تابع فلسفه اپیکور هستند که زندگی یعنی لذت بردن و دوری از درد .افرادی اجتماعی و رفیق باز هستند. معمولا همه فن حریفند و در چند چیز تبحر دارند و بسیار خوش بینند. همواره به دیگران امید می‌دهند،نگران نباش همه چیز درست میشه. اهل بلوف زدن و خالی بندی و یا غلو کردن هم هستند و…( به خاطر لذت جوئی ، تنوع طلبی و هیجان خواهی بالا، احتمال گرایش به اعتیاد در این تیپ نسبتا زیاد است)…

۸- رئیس/ چالشگر/ قدرت طلب

افرادی قوی و با قدرت، اهل مبارزه و نزاع، که به راحتی خشم خود را نشان می‌دهند. آنها می‌اندیشند که قدرتمندان صاحب همه چیز و لایق احترامند و ضعفا ناتوان هستند. خواهان اعمال قدرت خود هستند. آنها هیچ وقت عذرخواهی نمی‌کنند عقاید دیگران را همواره زیر سوال می‌برند. تحمل دردشان زیاد است. نیروی زندگی عظیمی دارند. استاد آْشکار کردن نقاط ضعف دیگرانند.
این افراد به دنبال قدرت و تسلط بر دیگران هستند . دوست دارند مدیر و رهبر باشند و دستور بدهند. بسیار کنترل کننده هستند و آمرانه با دیگران رفتار می‌کنند.تمایل به دیکتاتور بودن دارند. اگر دیگران خصوصا زیر دستان آنها ،از آنان اطاعت نکند، سخت بر آشفته و عصبی می شوند.در عین حال حمایت کننده هم هستند و از زیر دستان خود حمایت می‌کنند ولی به این شرط که آن افراد مطیع اوامر این عالی جنابان باشند ؟!افرادی انتقام جو بوده و ..

۹- میانجی

تیپ صلح طلب و میانجی.این افراد دنبال آرامش و صلح و آشتی با دیگرانند.همواره می‌خواهند بین دیگران میانجی شوند تا بین آنها آشتی بر قرار کنند.افرادی انطباق پذیر و تابع هستند.از درگیری و خشونت پرهیز می کنند و حتی شاید از آن می ترسند.نسبتا تنبل هستند .در تصمیم گیریها مشکل دارند و آخرین تصمیم را درست نمی گیرند آنها دچار دوگانگی هستند، همه نقطه نظرها را می‌توانند در نظر بگیرند. نیازهای دیگران را بهتر از نیازهای خود می‌شناسند. مصلحان، مشاوران و میانجی‌های بسیار خوبی هستند. انگیزه‌های قوی ندارند، اغلب تصمیم نهایی را نمی‌گیرند. آنها هیچ چیز را دور نمی‌ریزند/ همکارانی خوب و شنوندگانی پرطاقت هستند. خواهان صلح و صفا می‌باشند. با دیگران همراهی می‌کنند و با همه موافقند، و به امور جزئی و حاشیه‌ای بیش از امور مهم می‌پردازند.

در مطالب آتی به تشریح کامل تیپهای شخصیتی اینیاگرام خواهیم پرداخت و تستهای مرتبط ارائه می‌گردد. صورت علاقه به مطالعه سایر تیپهای شخصیتی می‌توانید مقالات زیر را مطالعه فرمایید:

تیپ ۶ حامیان شکست خورده

تیپ۷ خوشگذران

تیپ ۸ رئیس

اینیاگرام ابزار قوی خودشناسی

اندیشکاران

سایت توسعه فردی، کارآفرینی و توسعه کسب وکار

ماخذ و منابع: